برای توصیف راه میگوید:راه کسانی که به آنان نعمت دادی؛نمی فرماید: راه بهشت.یا برای راه خطا می گوید:راه کسانی که مورد خشم واقع شدند ،راه گمراهان،نمی گوید:راه جهنم.

در دنیا آن چه در مالکیت یا فرمانروایی اهمیت دارد ؛شیء مملوک یا قلمرو حکمرانیست؛ولی آیه"مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ"را چه به صورت مالک بخوانیم چه به صورت ملک؛ در هرحال مملوک یا قلمرو،می تواند زمان هم باشد.

فرقی نمی کند "يَوْمِ الدِّينِ"را دادگاه وجدان در دنیا بگیریم و بگوییم قیامت هر شخصی در همین دنیا با انجام هر عمل خیر و شری شروع می شود وهر لحظه دادگاه وجدان به تشویق یاتنبیه ما می پردازد؛چه بگوییم :""يَوْمِ الدِّينِ"پس از عالم برزخ است که تمامی جن و انس در پیشگاه دادگاه عدل الهی حاضر می شوند و مورد محاکمه قرار می گیرند وچه بگوییم هم شامل دادگاه وجدان وهم شامل دادگاه روز قیامت است در هر سه حالت،(البته به نظر بنده حالت سوم درست تر است)چون مالک یا فرمانروا خداست؛ هیچ گاه ظلمی صورت نمی گیرد ؛هرکسی در این دادگاه،مجبور است حکم عادلانه بدهد.

پروردگار مالکیت آسمان ها وزمین را به آدمی واگذار کرده ودر تصرف آن اختیاراتی در طول اختیارات خود،به انسان داده است و چون انسان وجن با نفس اماره همراه است در مالکیت آسمان ها وزمین؛ نسبت به دیگران ظلم می کند ولی روز قیامت؛مالکیتش منحصر به خداست و هیچ کجا آن را به مخلوقاتش واگذار نکرده است بنابراین در آن ظلمی وجود ندارد.

خداوند در سوره"حمد"،روش دعاکردن را بیان می کند:ابتدا بانام خدا شروع می کنیم،پس از آن حمد و ثنای وی را می گوییم،سپس خود را بنده ی او می دانیم و می نامیم ،از خودش وتنها خودش کمک می خواهیم،ودر آخر دعا می کنیم.

روز قیامت هیچ کسی هیچ چیزی ندارد:"وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ ﴿۱۷﴾ثُمَّ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الدِّينِ ﴿۱۸﴾يَوْمَ لَا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئًا وَالْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ ﴿۱۹﴾(الإنفطار)

و تو چه دانى كه چيست روز جزا (۱۷)باز چه دانى كه چيست روز جزا (۱۸)روزى كه كسى براى كسى هيچ اختيارى ندارد و در آن روز فرمان از آن خداست (۱۹)

این جمله را هرروز ده مرتبه تکرار می کنیم ولی شیطان هم همان قدر پیگیر و پر تلاش است وهر کاری می کند که فراموش کینم؛چون خیال می کند خداوند اورا از مسیر حق منحرف کرده ؛می خواهد انتقام خود را از انسان بگیرد.قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۱۶﴾(الأعراف )گفت پس به سبب آنكه مرا به بيراهه افكندى من هم براى [فريفتن] آنان حتما بر سر راه راست تو خواهم نشست (۱۶)

 هیچ کس در دنیا و آخرت هیچ چیزی ندارد؛اگر مالکیتی برای شخصی وجود دارد فقط جنبه ی اعتباری دارد که به محض قطع زندگی ودر لحظه،دوسوم آن باطل می شود.هیچ مقام و منصبی به کار نمی آید واگر راه مستقیم را نپیموده باشد؛وثروت و مکنت و قدرتی که خداوند به امانت برای مدتی معلوم پیش او نهاده است را در راه شر استفاده کرده باشد روزی که همه به به فقر خود معترفند می گوید:"وَقَالُوا يَا وَيْلَنَا هَذَا يَوْمُ الدِّينِ "﴿۲۰﴾(الصافات)"و مى‏ گويند اى واى بر ما اين است روز جزا ."(۲۰) والبته اگر مال و قدرتش نا مشروع باشد؛ناله و فغانش در روز قیامت بیشتر است.

پروردگار در جاهای دیگر قرآن به روز جزا اشاره می کند(الذاريات،6)،(الواقعة،56)،(۸۲)(الشعراء)،82،(الإنفطار،15)،(الصافات،20)و...،ولی هیچ کجا نمی گوید مالک آن روز خداست.

جواد عابدی

نوزدهم مهر1400